Category : Fəlsəfi

Çağdaş fəlsəfənin düyünaçması və düyüngöstərməsi

1.

Fəlsəfə ölməyib, sadəcə olaraq iqtidarı kiçilməklə yanaşı, dərinləşib. İnsanin idrakı təkcə onun hissləri ilə məhdudlaşmır və hissi təcrübə bəşəri biliyin yeganə qaynağı deyil. Empirik elmlər- heyrətləndirici inkişafına baxmayaraq, bir sıra insani sualları cavablandırsa da, fundamental suallara cavab hiss və təcrübənin, empirik elmin əhatə dairəsindən kənardır.

Davamı...

Bir nihilist düşüncəyə cavab

Bəzən acı olsa da, toplum içərisində nihilist düşüncələrin izlərinə rastlamaq olur. Onlardan birini burada təhlil etmək istərdim. Gəlin, görək nə deyirlər, iddiaları nə qədər möhkəmdir. Bu düşüncənin daşıyıcıları deyirlər ki, insanlar – istər dindar olsun, istərsə də qeyri-dinar- qorxaq olduqları üçün inanclarına (məsələn, dini inanclar və s.) şübhə edə, şəkk edə bilmirlər.

Davamı...

Maddi dünyamızı idarə edən fəlsəfi axın – Praqmatizm

1.

Fəlsəfə bəzən o qədər güclü ola bilir ki, hətta maddi inkişafa belə gətirib çıxardır. Bu fəlsəfənin ən bariz örnəyi “Praqmatizm”dir. Praqmatizm Amerikamənşəli bir fəlsəfədir, belə ki, 19-cu əsrin sonları və 20-ci əsrin əvvəlləri üç ünlü Amerikalı filosof – Pirs, Cemsin və Dyu tərəfindən təməli atılıb. Bu fəlsəfə – fikir dünyasında etdiyi inqılabı qoyaq bir kənara – Amerikalıların maddi dünyasına ciddi təsir göstərə bilmişdir.

Davamı...

Səbəb nədir, nəticə nədir?

İçərisində yaşadığımız dünya -həm iç dünyamız, həm də dış dünyamız “asılılıq” dünyasıdır. Bu dünyalarda hər bir şey, nəsnə, olay o biri şey, nəsnə, olaydan asılıdır. Kimsə və ya nəsə kimdən və ya nəsədən asılı durumdadır. İç və dış dünyanı araşdırdıqda, bir daha bizə sübut olur ki, ortada danılmaz “asılılıq zənciri” var.

Davamı...

Sübutun dəyəri özünə görədir.

“Sübut”un dəyəri, qiyməti öz mahiyyətindən (içözü), zatından qaynaqlanır. Kimsə və ya nəsə qıraqdan onun dəyərini nə azalda, nə də artıra bilər. İmam Əlidən belə bir deyim var: “Deyən”ə yox, “deyilən”ə bax”. Bu deyim bizə fəlsəfi bir gerçəyi anladır. Bu fəlsəfi ideyanı necə isbatlaya bilərik?

Davamı...

Ağılın iki fərqli funksiyası

Bir çoxlarımız hələ də ağıldan istifadə edərkən, onun neçə funksiya daşıdığını bilmirik. Dəfələrlə bunun şahidi olmuşam ki, insanlar (istər alim, istərsə də qeyri-alim) həm yazılarında, həm danışıqlarında ağılın iki fərqli funksiyasını bir-birindən ayıra bilmirlər.

Davamı...

Həqiqət həqiqətə zidd ola bilməz!

1.

Demək olar ki, fəlsəfə tarixində ilk filosof Spinozadır ki, həqiqətin həqiqətə zidd ola bilməməsi fikrini önə çəkmişdir. O, özünün “Əxlaq” kitabında hər hansı bir inamın, biliyin, mühakimənin doğru olma meyarlarını şərh edərkən, iki meyarı bir-birindən ayırmışdır. Spinoza hesab edirdı ki, bir inamın doğruluğunu yoxlamaq üçün iki meyarımız var: daxili meyar və xarici meyar.

Davamı...
1 2