Category : Qeydlər

Din, dindar və dinşünas üçlüyünə dair qeydlərim (2-ci hissə)

16. Kimsə kimsəyə “Din üzərində düşünüb qənaətini başqaları ilə paylaşa bilməzsən. Sənin buna haqqın çatmır.”- deyə etiraz edə bilməz. Belə bir hüququ ona nə Allah, nə ağıl, nə hüquq, nə də əxlaq verib. Bu əsasla, “din” hamımızınkıdır, kimsənin şəxsi mülkü deyil. Odur ki, nə bir dinə mənsub olanlar bir-birlərinə və ya o dinə məsub olmayanlara, nə də bir məzhəbə mənsub adamlar bir-birlərinə və ya o məzhəbə mənsub olmayanlara etiraz edə bilərlər. Din göndərilib ki, insanlar tək-tək müstəqil şəkildə heç bir fikri təlqin olmadan onun üzrində düşünə bilsinlər. Mənə görə, inanc dünyasında olan ən böyük zülm din barədə yaradılan “anlama monopoliyası”dır.

Davamı...

Fəlsəfəyə dair bəzi qeydlərim (2-ci hissə)

35. Fəlsəfə iki cürdür: xalis və qatışıq. Xalis fəlsəfə odur ki, ancaq nəzəri müstəvidə ilişib qalan və insan həyatına sızmayan quru anlayışlardan, nəzəriyyələrdən, fərziyyələrdən danışır, ancaq qatışıq fəlsəfə isə bunun əksinə olaraq birbaşa insan problemlərinə istiqamətlənən anlayışlardan, nəzəriyyərdən bəhs edir. Bu gün dünyada ən çox yayğın fəlsəfə növü qatışıq fəlsəfədir, yəni sintetik fəlsəfələr. Məsələn, əxlaq fəlsəfəsi, tibb fəlsəfəsi, fizika fəlsəfəsi və s. Məncə, bir fəlsəfənin uğuru onun xalis olmasında deyil, qatışıq olmasındadır. Bu əsasla, fəlsəfə nə qədər qatışıq olarsa, bir o qədər şirin, cazibəli, effektiv və faydalı olar insanlıq üçün.

Davamı...

İctihad fəlsəfəsinə dair qeydlərim

1. Quran məni öz ayələri üzərində düşünməyə çağırırsa (ki, çağırır), bu, o deməkdir ki, mən ictihad azadlığına sahibəm. Buna görə də, əldə etdiyim qənaətlər mənim üçün əsaslı (justified) hesab olunur. Bu isə o deməkdir ki, ictihadım reallıqda yanlış çıxarsa belə, mən “haqq” qarşısında üzürlü hesab olunacağam. Hətta demək olar ki, ictihadımın tələbinə əsasən mükafatlandırılacağam da, çünki mən üzərimə düşən görəvi layiqincə yerinə yetirmişəm.

Davamı...

Fəlsəfəyə dair bəzi qeydlərim (1-ci hissə)

1.Fəlsəfələmək üçün ateist olmaq üstünlük sayılmadığı kimi dindar olmaq da nöqsan hesab olunmur. Başqa sözlə, ateist birisinin qeyri-dini önfərziyyələrlə fəlsəfəyə girişməsi onun üçün üstünlük olmadığı kimi dindar birisinin də dini önfərziyyələrlə fəlsəfələməsi nöqsan deyil. Elm fəlsəfəsinin dili ilə desək, önəmli olan kəşf konteksti (context of discovery)” yox, “əsaslandırma konteksti (context of justification)”dir. Bu, o deməkdir ki, fəlsəfələmək üçün istifadə olunan önfərziyyələrin haradan əldə edildiyi bir o qədər önəmli deyil, əksinə, əsas olan odur ki, fəlsəfələdikdən sonra əldə etdiyin “fikri məhsul”un nə qədər əsaslandırılmış (justified) olmasıdır. Odur ki, fəlsəfələmək üçün nə ateist, nə də dindar olmağa gərək var. Buradan aydın olur ki, ateist adamın fəlsəfələməsini dindar adamın fəlsəfələməsindən daha obyektiv olduğunu hesab edənlər nə qədər yanlış mühakimə yürüdürlər. Bunun əksi də doğrudur.

Davamı...

Milli fəlsəfə üzərinə bəzi qeydlərim

1.Milli fəlsəfə- bir millətin ağıl səviyyəsinə uyğun olaraq formalaşan spesifik bir fəlsəfədir.

2.Milli fəlsəfə bir millətin sahib olduğu xalis dil bazası üzərində inşa edilməlidir. Yoxsa, formalaşan fəlsəfə vətəndaş hüququ qazana və milliləşə bilməyəcək. Odur ki, hər fəlsəfə istənilən millət içərisində özünə yer tapa bilmir.

3.Milli fəlsəfəmiz başqalarının deyil, “Azəri ağılı”n məhsulu olmalıdır. Azəri ağıl isə sənin və mənim daşıdığımız ağıldır, elə bir ağıl ki, bütün fikri düyünlərimizi məhz onun yardımı ilə açırıq.

Davamı...

Tərcümə tənqidi ənənəsinə dair qeydlərim

1. Dostlar, zənnimcə, Azərbaycan ədəbiyyatında yeri boş olan gözəl ənənələrdən biri də “tərcümə tənqidi” ənənəsidir. Müxtəlif sahələrə dair Rus, İngilis, Alman, Fransız, Ərəb, Fars və s. dillərdən ana dilimizə tərcümə edilən kitabların tərcümə keyfiyyətinin doğruluq və yanlışlıq baxımından dəyərləndirilməsinə hava-su kimi ehtiyac var. Xoşbəxtlikdən, bir çox ölkələrdə bu ənənə aktivdir, həm tərcüməçilər, həm də nəşriyyatlar bu kimi addımları alqışlayaraq təqdirəlayiq hesab edirlər. Hətta bu sahəyə dair kitablar, jurnallar və fərdi məqalələr yayımlanır. Əslində, bu kimi tərcümə tənqidləri ilə tərcüməçilərə və nəşriyyata yardım edilmiş olur. Ancaq ölkəmizdə ciddi bir problem var bu ənənənin formalaşması qarşısında:

Davamı...

Din, dindar və dinşünas üçlüyünə dair qeydlərim (1-ci hissə)

 

1.Bir çox insanlar dini anlamada ən primitiv qaydanı belə unudurlar. Qayda belədir:“Mən dini anlamaq istədikdə aşağıdakı üç anlayışı bir-birindən ayırmalıyam:

– Din;
– Dindar;
– Dinşünas.”
Din- “ilahi mesaj”ları əks etdirən həqiqətlər toplusudur. Dindar- dini mətnlərdə qeyd olunanlara inanıb onlar əsasında həyat sürən birisidir. Dinşünas isə- dini mətnləri (məsələn, İslam dinində Quran və sünnə kimi) tədqiq edib, onları adi dindarlar üçün aydınlaşdıran şəxsdir.

Davamı...

Feminizm qeydləri

1.”Feminizmın sözü, iddiası nədir?”- sualına qısa və konkret şəkildə cavab vermək istəsək, belə deyə bilərik: İndiyədək aləmə – istər xarici aləm olsun, istərsə də daxili aləm- ancaq kişi eynəyi ilə baxılıb və yalnız kişilər psixoloji, metafizik, epistemoloji, ontoloji və s. bu kimi bilik istehsalı ilə məşğul olublar. Onlar aləm barədə öz təfsirlərini, şərhlərini, oxunuşlarını, yozumlarını ortaya qoyublar. İndi isə qadınlar kişi eynəyini çıxarıb öz eynəkləri ilə aləmə baxmaq kişilərlə yanaşı aləm barədəki öz təfsirlərini təqdim etmək qərarına gəliblər. Bir sözlə, feminizm- yəni aləmə qadıncasına baxmaq deməkdir.

Davamı...
1 2