Tag Archives: Dəlil

Hansısa müddəanı təndiq edərkən nələrə fikir vermək lazımdır?

Hər hansı bir müddəanı tənqid edərkən aşağıdakı 10 sualı özümüzdən soruşmalıyıq:

1. Müddəa nə demək istəyir?

2. Müddəa qapalıdırmı?

3. Müddəanın lehinə nə kimi dəlil və ya dəlillər var?

Davamı...

Düşünmək nədir və dəlillə bağlı nə kimi məntiqi sonucları var?

Düşünmək- zehnin doğru bilgiləri düzgün şəkildə ardı-ardına düzməklə nəticəyə doğru addımlaması deməkdir. Bu tərifdən dəlillə bağlı dörd maraqlı fakt əldə etmək olar:

1. Bir var, dəlilin “məzmun”u, bir də var, dəlilin “forma”sı. Dəlilin məzmunu onun öz daxilində ehtiva elədiyi bilgilərə, dəlilin forması isə həmin bilgilərin müəyyən bir tərzdə ardı-ardına düzülüşünə deyilir. Məsələn,

(1) Əjdər insandır.

(2) Hər bir insan ölümlüdür.

(3) Deməli, Əjdər ölümlüdür.

1-ci və 2-ci cümlələri dəlil kimi, 3-cü cümləni isə isbatlanması gərəkən müddəa kimi nəzərdən keçirsək, bu zaman 1-ci və 2-ci cümlələr bir bilgi kimi “dəlilin məzmunu”, həmin bilgilərin verildiyi kimi müəyyən bir şəkildə ardı-ardına düzülüşü isə “dəlilin forması” adlanır.

Davamı...

Dəlilmərkəzlilik, yoxsa mütəxəssismərkəzlilik?

  1. Həqiqətin meyarı

Həqiqətin meyarı nədir: dəlil, yoxsa mütəxəssis, hansı biri? Sadə dillə ifadə etsək, hansısa bir həqiqətin var olduğunu bizə kim və ya nə isbat edir? Başqa sözlə, bizi həmin həqiqətə aparan kanal hansıdır: dəlil, yoxsa mütəxəssis? Mənim əlimdən tutub məni həqiqətə doğru aparan, mənə onu göstərən, məni onun varlığından xəbərdar edən kimdir və ya nədir? Dəlil, yoxsa mütəxəssis? Sualı öz şəffaflığı, çılpaqlığı ilə ifadə edirəm və hansısa istisna halları, məsələyə fərqli aspektdən yanaşmağı nəzərə almadan, sadəcə olaraq, birbaşa məsələ üzərində təmərküzləşib, aydınlaşdırmaq istəyirəm ki, prinsip olaraq dəlil mənə yol göstərir, yoxsa dəlil sahibi. Daha dəqiq ifadə etsək, insan həqiqətə nail olmaq üçün, prinsip olaraq, dəlilmərkəzli olmalıdır, yoxsa mütəxəssismərkəzli? Bu yazıda təqib edib, isbatlamağa çalışacağım müddəa belədir: “İnsan prinsip olaraq dəlilmərkəzli olmalıdır”.

Davamı...

Dəlilmərkəzlilik: Müddəanın lehinə ikinci əqli arqument (3)

Davamı...

Dəlilmərkəzlilik: Tərif (1)

Davamı...

Nə üçün “Əxlaq fəlsəfəsi” oxumalıyıq?!

Ən azı, üç əsasa görə əxlaq fəlsəfəsi oxumalıyıq:
1. Əxlaq fəlsəfəsi həyatın fundamental problemləri barədəki düşüncəmizi dərinləşdirir. Bu, öz-özülüyündə, elmi faydalarını nəzərə almadan belə, qiymətlidir. İnsan həyatın dərin problemləri ilə üzləşməsə, heç bir zaman dərin təhsilli ola bilməz. 

Davamı...

Fərqliliyin ikinci sübutu (11-ci dərs)

Keçən dərs müddəamızın lehinə olan “Varlığın təcridi sübutu” haqda danışdıq. Bu dərsdə isə ikinci sübutu- “Varlığın isnadı sübutu”nu şərh etməyə çalışacam. İlk öncə gəlin, sübutun məntiqi forması ilə tanış olaq, daha sonra isə onun izahına keçid alaq. Məlum sübutu aşağıdakı şəkildə məntiqi bir düzümlə formulə edə bilərik:

Davamı...