Tag Archives: Din

Əbədi əzab problemi

  1. Giriş

İnsanın əbədi olaraq Cəhənnəmdə əzəba məruz qalması ilə bağlı teoloqlar, filosoflar və ariflər arasında ciddi fikirayrılığı vardır. Uyğun məsələ ilə bağlı bir neçə təsvir var:

  1. Bəzi insanlar əbədi olaraq Cəhənnəmdə əzaba məruz qalacaqlar və bu əzab sonsuzadək davam edəcək.
  2. Əbədi əzaba məruz qalan insanlar Cəhənnəmdə günahlarına görə cəzalarını çəkdikdən sonra yox olacaqlar.
  3. Əbədi əzaba məruz qaldıqları iddia olunan kimsələr cəzalarını çəkdikdən sonra əzab onlar üçün artıq şirinləşəcək.
  4. Əbədi əzaba məruz qaldıdları iddia olunan insanlar əslində günahlarına görə cəza çəkdikdən sonra Cəhənnəmdən çıxıb Cənnətə daxil olacaqlar.  
Davamı...

Fitrət Anlayışı- Mürtəza Mütəhhəri

Kitab barədə qısa məlumat: 

Fəlsəfi və sosioloji rakursdan insan və onun xüsusiyyətləri araşdırma obyekti olaraq bütün dövrlərdə ciddi önəm daşımışdır. Görəsən, insanda olan təbii xüsusiyyətlər zatidir, yoxsa sonradan qazanılır, modern dünyada çox işlədilən humanizm, insani dəyərlər fitrət anlayışı ilə eynidirmi, yoxsa bunlar fərqli mövzulardır? Mürtəza Mütəhhəri “Teizm seminarları” kitabında olduğu kimi, burada da seminar iştirakçılarının qeyd edilən mövzu ilə bağlı suallarını cavablayır, dinin qaynağı və insani meyillərlə bağlı O. Kont, Spenser, E. Durkhaymın və B. Rassel kimi qərb intellektuallarının fikirlərini qeyd edib onların görüşlərini incələyir. “Fitrət” anlayışı Mütəhhərinin öz dili ilə desək, İslam təlimlərinin “şah mövzu”su hesab olunur.

 

Elmi Redaktor: Emin İmanlı 

Davamı...

Quranı Anlama Məntiqi- Emin İmanlı və Xəyal Tofiqoğlu

Kitab barədə qısa məlumat: 

Müasir dünyada, Qurana yenidən qayıdış, Quranın yenidən düşünülməsi, bir sözlə, Quran oyanışı əhval-ruhiyyəsi hiss olunur. Bu tendensiyanın öz doğru məcrasından yayınmaması, onun düzgün bir şəkildə istiqamətləndirilməsi üçün adıçəkilən elm sahəsinə böyük ehtiyac duyulur. Müəlliflər bu sahədəki marağı nəzərə alıb, Quranı anlama məntiqinə dair müxtəlif bəhsləri bir araya toplayaraq təhlil ediblər. Quranı anlama məntiqi ilə bağlı doğma dilimizdə oxuculara təqdim edilən bu kitab birinci olmasa da, bu yöndə ilk kitablardandır. Quranı anlama məntiqi kitabı Quran elmləri ilə maraqlanan oxuculara, müəllim və tələbələrə elmi bir töhfədir.

Müəlliflər: Emin İmanlı və Xəyal Tofiqoğlu

Davamı...

Materializmə Yönəlmənin Səbəbləri- Mürtəza Mütəhhəri

Kitab barədə qısa məlumat: 

İnsanları materializm dünyagörüşünə hansı səbəblər gətirib çıxardı? Müasir materialist təfəkkür, əslində, nəyə qarşı yönəlmişdi; kilsəyə, yoxsa ümumi teizmə? Materialist düşüncəyə görə “İlk səbəb” problemi, şərq fəlsəfəsində də problemdirmi? Doğurdanmı Təkamül nəzəriyyəsi ilə Tanrının varlığı mövzusu, həmçinin materiyanın əzəliliyi ilə Tanrının mövcudluğu mövzusu birlikdə qəbul edilə bilməz?! Yaradılış anlayışı nədir? Yoxdan varetmə, yoxsa mövcudu varetmə? Bu ziddiyyət necə həll edilə bilər? “Nizam dəlili” ilə, doğrudan da, Tanrının varlığını isbat etmək olarmı? Devid Yumun “nizam dəlili”nə qarşı irəli sürdüyü iradlara veriləcək qaneedici cavab varmı? Mürtəza Mütəhhəri bu önəmli araşdırmasında bu və digər mövzularla bağlıəsaslı təhlillər aparır, mövzularla əlaqəli Ogüst Kont, Rassel, Sartr, Hegel kimi qərb filosoflarının və bunun müqabilində İbn Sina, Molla Sədra kimi müsəlman filosofların baxışını qarşılaşdırır və bu obyektiv təhlillərə əsasən diqqətəlayiq nəticələr əldə edir.

Elmi Redaktor: Emin İmanlı 

Davamı...

İbn Rüşd düşüncəsində din ilə fəlsəfənin uzlaşması

1. İslam düşüncə tarixində “din” ilə “fəlsəfə” arasında heç bir ziddiyyətin olmadığı və nəticə etibarilə onlarin bir-birilə uzlaşdığı barədə yazılan kitablardan biri də görkəmli müsəlman filosof İbn Rüşdün qələmə aldığı “fəslul-Məqal” adlı məşhur kitabdır. İbn Rüşd bu kiçik həcmli kitabda göstərməyə çalışır ki, din ilə fəlsəfə arasında heç bir zidiyyət yoxdur. O, belə bir ziddiyyətin olmadığını “təvil (=yozum)” nəzəriyyəsi əsasında izah etməyə çalışır. Daha sonra, Qəzalinin Farabi və İbn Sina kimi filosofları üç dini müddəadakı görüşlərinə görə təkfir etməsi məsələsinə toxunaraq bu tarixi fitvanı dəyərləndirməyə çalışır və göstərir ki, Qəzalinin onları təkfir etməsi əsassız idi. Mən bu kiçik yazımda İbn Rüşdün təvil nəzəriyyəsini məntiqi baxımdan nə qədər əsaslı (justified) olub-olmadığını dəyərləndirmədən sadəcə olaraq onu izah etməyə çalışacam.

Davamı...

Təkvini və təşrii iradə barədə

Bəzən dini ədəbiyyatlarda “təkvini” və “təşrii” irədə terminləri ilə qarşılaşırıq. Çoxlarına bu iki terminlə nəyin qəsd olunduğu qapalı olduğunu nəzərə alıb qısa şəkildə açıqlama vermək istərdim.

İnsan hər hansı bir şeyi həyata keçirmək istədikdə bunu iki yolla edə bilər. Belə ki, bəzən kiməsə müraciət etmədən birbaşa olaraq özü istədiyi həmin şeyi həyata keçirir. Məsələn, fərz edək, qapını açmaq istəyir. Bu zaman durub gedir və qapını açır. Bəzən də insan həmin istədiyi şeyi həyata keçirmək üçün ikinci şəxsə “Qapını aç”- deyə müraciət edir. Deyilənlərdən aşağıdakılar məlum olur:

Davamı...

Facebook qeydlərim (2-ci hissə)

1. Hər əsaslandırılan fikir doğru deyil. Bu qədər sadə!
2. “Riyazi əminlik” atmosferində tənəffüs eləmirik. Heç olmasa, bir az başqalarının düşüncələrinə qarşı plüralist və tolerant yanaşaq.
3. Fəlsəfədə iki nəsnə var ki, onlar barədə düşünəndə həmişə heyrətlənirəm. Biri mütləq yoxluqdur, o biri də mütləq yuxu. Bir anlıq təsəvvür edin, heç nə yoxdur, puçluqdan və yoxluqdan savayı heç nə yoxdur. Nə sən varsan, nə ətrafındakılar var, nə də başqa şeylər. Bir sözlə, heç nə yoxdur. İnsan bunu dərindən düşünəndə bir anlıq heyrətə düşür, az qalır, insan ağlını əldən versin. Sanki bir növ “dəlilik təcrübəsi” yaşayır insan o an. Mütləq yuxunun təsəvvürü də bu qəbildəndir. İnsan fərz edəndə ki, yuxudan başqa heç nə yoxdur və əslində oyaqlıq deyə bir nənsə mövcud deyil, bu zaman yenə insan “heyrət təcrübəsi”ni yaşayır. Odur ki, insan zehni nə qədər cəhd etsə də, heç bir zaman mütləq yoxluq və mütləq yuxu ilə barışa bilməyib, bilmir və bilməyəcək. Heç ağıllı adam dəliliklə barışa bilərmi?! Əsla…

Davamı...

Ağır və yüngül dinə dair qeydlərim (1-ci hissə)

1. Zənnimcə, bugünkü dindarlıq və dinşünaslığın ən ciddi problemi “ağır din” anlayışından qaynaqlanır. İnsanlar nəzəri müstəvidə dini anlamaqda çətinlik çəkirlərsə və ya onu həzm edə bilmirlərsə və yaxud əməli müstəvidə dini təlimlərə əməl edərkən çətinlik çəkirlərsə, bu, onu göstərir ki, ortada din adına nəsə artıq nəsnələr var. Məhz onlar insanın gerçək dinə varması qarşısında maneə hesab olunurlar. Bu əsasla, din yüngülləşməyənə qədər, öz artıq yüklərinindən azad olmayana qədər insanlar həm nəzəri, həm də əməli müstəvidə ciddi problemlər yaşayacaqlar. Mövcud problemdən çıxış yolu yalnız “yüngül din”ə qayıdışdır.

Davamı...

Dinin xarici və daxili hissələri

1. Məlum olduğu kimi, din (məsələn, İslam dini) mürəkkəb bir nəsnədir, yəni hissələrdən ibarətdir və bəsit deyil. Yenə məlumdur ki, bu hissələr eyni dərəcədə deyil. Belə ki, bəzi hissələr birinci dərəcəli, necə deyərlər, “altqurum”, bəziləri isə ikinci dərəcəli, yəni “üstqurum” hesab olunur. Başqa sözlə, birinci dərəcəli hissələri “xarici hissələr”, ikincidi dərəcəli hissələri isə “daxili hissələr” adlandırmaq olar.

Davamı...

Din, dindar və dinşünas üçlüyünə dair qeydlərim (2-ci hissə)

16. Kimsə kimsəyə “Din üzərində düşünüb qənaətini başqaları ilə paylaşa bilməzsən. Sənin buna haqqın çatmır.”- deyə etiraz edə bilməz. Belə bir hüququ ona nə Allah, nə ağıl, nə hüquq, nə də əxlaq verib. Bu əsasla, “din” hamımızınkıdır, kimsənin şəxsi mülkü deyil. Odur ki, nə bir dinə mənsub olanlar bir-birlərinə və ya o dinə məsub olmayanlara, nə də bir məzhəbə mənsub adamlar bir-birlərinə və ya o məzhəbə mənsub olmayanlara etiraz edə bilərlər. Din göndərilib ki, insanlar tək-tək müstəqil şəkildə heç bir fikri təlqin olmadan onun üzrində düşünə bilsinlər. Mənə görə, inanc dünyasında olan ən böyük zülm din barədə yaradılan “anlama monopoliyası”dır.

Davamı...
1 2 3